بامیلو بلاگ / گوناگون / جشن سده : گرامیداشت آتش زندگی بخش
جشن سده : گرامیداشت آتش زندگی بخش

جشن سده : گرامیداشت آتش زندگی بخش

به رسم و آیین ایرانیان باستان، دهم بهمن ماه، آبان روز از ماه بهمن را جشن سده می‌نامند. به روایت شاهنامه، این جشن یادگار باقیمانده از هوشنگ، پادشاه پیشدادی است. فردوسی نقل می‌کند که روزی هوشنگ‌شاه، پادشاه پیشدادی، که شیوه کشت و کار، کندن کاریز، کاشتن درخت و… را به او نسبت می‌دهند، در دامنه کوه ماری دید و سنگ برگرفت و به سوی مار انداخت و مار فرار کرد. اما از برخورد سنگها جرقه‌ای زد و آتش پدیدار شد.

آتش در باور ایرانی از بخشش‌های ایزدی است که برای بهره‌جویی آدمی از جهان مینو به سوی جهان خاکی فرستاده شده است. شعله‌ آتش یادآور فروغ ایزدی نیز هست؛ از این رو سپند و مقدس به‌شمار می‌رود. به همین سبب، ایرانیان که هر فرصتی را برای برپایی جشن و سرور و نیایش به درگاه خدا مغتنم می‌شماردند، این روز را با آیین‌های ویژه ای گرامی می‌داشتند.

بر آمد به سنگ گران سنگ خرد/ هم آن و هم این سنگ گردید خرد
فروغی پدید آمد از هر دو سنگ/ دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ
جهـاندار پیش جهان آفرین/ نیایش همی کرد و خواند آفرین
که او را فروغی چنین هدیه داد/ همین آتش آن گاه قبله نهاد
یکی جشن کرد آن شـب و باده خورد/ سده نام آن جشن فرخنده کرد

چرا «سده»؟

جشن سده

برخی نام سده را گرفته شده از صد می‌دانند؛ ابوریحان بیرونی می‌نویسد: «سده گویند یعنی صد و آن یادگار اردشیر بابکان است و در علت و سبب این جشن گفته‌اند که هرگاه روزها و شب‌ها را جداگانه بشمارند، میان آن و آخر سال عدد صد بدست می‌آید و برخی گویند علت این است که در این روز زادگان کیومرث – پدر نخستین – درست صد تن شدند و یکی از خود را بر همه پادشاه گردانیدند و برخی برآنند که در این روز فرزندان مشی و مشیانه به صد رسیدند و نیز آمده: “شمار فرزندان آدم ابوالبشر در این روز به صد رسید .”»

نظر دیگر این است که سده معروف، صدمین روز زمستان از گاه‌شماری میترایی است. در تقویم کهن ایرانیان، زمستان ۱۵۰ روزه و تابستان ۲۱۰ روزه بوده‌است. از ابتدای زمستان (اول آبان ماه) تا ۱۰ بهمن (جشن سده) صد روز و از ۱۰ بهمن تا نوروز و اول بهار ۵۰ روز و ۵۰ شب بوده‌است. از آنجا که دستیابی انسان به آتش از این روز به بعد شب را نیز مثل روز روشن و گرم نموده است، شب‌ها هم شمرده می‌شوند.

برخی دیگر بر این عقیده هستند که این نامگذاری به سبب آن است که سده، درست صد روز پیش از به دست آمدن محصول و رشد غلات است. اما برخی از پژوهشگران باور دارند که سَدَه در زبان اوستایی به معنای برآمدن و طلوع کردن است و ارتباطی با عدد ۱۰۰ ندارد.

حالا که به عید نوروز نزدیک می شویم بهتر است کمی بیشتر در مورد این روز بدانیم. می توانید در مقاله همه چیز درباره عید نوروز بیشتر در مورد این عید باستانی بخوانید.

همه چیز درباره عید نوروز

جشن سده در گذرگاه تاریخ

جشن سده : گرامیداشت آتش

جشن سده یکی از سه جشن بزرگ ایرانیان است که در دوران اسلامی، تا اواخر دوران خوارزمشاهیان و حمله مغول دوام آورد و هم سلاطین و امیران و هم مردم عادی این جشن را به‌پا می‌داشتند. فردوسی جشن سده را به زمان  پادشاهی هوشنگ نسبت می دهد و ابوریحان بیرونی به فریدون. اما رسمی شدن جشن سده به زمان اردشیر بابکان باز می‌گردد.

در دوران پس از اسلام نیز مورخانی چون بیرونی، بیهقی، گردیزی، مسکویه و … از شیوه ی جشن در دوران پادشاهی غزنویان و سلجوقیان و خوارزمشاهیان و آل زیار و تا دوران مغول بسیار نوشته اند. جشن سده در آن زمان با شکوه تمام برگزار می شده و حتی شاعرانی چون عنصری، فرخی، منوچهری، عسجدی در توصیف چگونگی و چون و چندی آتش آن داد سخن داده‌اند.

اما مشهورترین و بزرگترین جشن سده در زمان مردآویج در سال ۳۲۳ هجری در اصفهان برگزار شده‌ و چنان‌که در تاریخ بیهقی آمده‌است، جشن سده دیگری که به یاد مردم مانده، جشنی است که در زمان سلطان مسعود غزنوی در سال ۴۳۰ هجری برگزار شد.

در روزگار ما نیز به رغم گذشت هزاران سال از برگزاری نخستین سده، تغییرات محسوسی در برگزاری این جشن به وجود نیامده‌است. در حقیقت این آیین به قدری قوت داشته که از پس سالهای متمادی، موفق به حفظ خود شده است. در حال حاضر، بزرگترین جشن سده دنیا در منطقه کرمان برگزار می‌شود.

برگزاری آیین «سده سوزی» در کرمان

برگزاری آیین سده سوزی در کرمان

درست است که آیین سده سوزی در این شهر از غروب روز دهم بهمن ماه آغاز می‌شود، اما تمام شهر از چند روز قبل در تکاپوی هر چه بهتر برگزار شدن این جشن است. باغداران و مالکان به قدر وسع خود، بارهای هیزم را از اطراف شهر به محل جشن می‌آورند.

پیشترها که سده‌سوزی خارج از شهر انجام می‌شد، مردم از عصر در اطراف محل افروختن آتش به صورت گروهی فرش می انداختند و تا فرا رسیدن ساعت موعود، خود را با گفتگو و دیدار یکدیگر و نوشیدن چای و خوردن آجیل سرگرم می‌کردند، اما این روزها فقط چند ساعت پیش از سده سوزی، در خیابان سده اجتماع می‌کنند.
شهر در این رورز چهره ای متفاوت به خود می‌گیرد؛ چند ساعت قبل از افروختن آتش، زنان زردشتی در آشپزخانه ی بزرگ باغ «بداق آباد» آش و سیرو (نوعی نان) می پزند. گردهمایی خانواده ها در ایوان باغ و خوردن آش و سیرو و آجیل بخشی از مراسم جشن است. به همین سبب است که فروشندگان دوره گرد در کنار میوه و آشامیدنی در بساط خود، حتما باید آجیل (تخمه ، پسته ، مغز بادام و فندق) را هم داشته باشند.

سده سوزی در کرمان

افزون بر مردم شهر، مردم دیگر هم  از حومه و شهرهای نزدیک برای شرکت در سده سوزی می آیند. برزگران هنگام شرکت در مراسم حتی اگریک شاخه هیزم هم شده برای خرمن سده می آورند تا با رضای خاطر مشتی از خاکستر سده را به همراه ببرند و برای شگون و برکت در کشتزار خود بپاشند.

نزدیک غروب دو موبد لاله به دست با لباس سفید ظاهر می شوند. زمزمه کنان به خرمن سده نزدیک شده و از سمت راست سه بار گرد آن می گردند، سپس این خرمن هیزم را با شعله لاله ها که روشنی آنها از آتشی است که از آتشکده آورده شده از چهار سو آتش می زنند. شعله های آتش، فروزان و سرکش به آسمان کشیده می‌شود و همراه آن هلهله و شادمانی مردم در فضا می پیچد و همه جا سر شار از شور و هیجان می گردد. پس از ساعت ها که شعله ها فرو کش می کند، مردم بویژه جوانتر ها از روی بوته های آتش می پرند. در آخرین ساعت پایانی جشن که آتش به خاکستر می نشیند، مردم پس از گذراندن یک بعد از ظهر شور انگیز و درخشان به خانه های خود باز می‌گردند و بدین ترتیب، بازگشت گرما به زمین و زمان را خجسته می‌دارند.

نویسنده: کاملیا کوثری

کاملیا فارغ التحصیل رشته مترجمی زبان فرانسه در مقطع كارشناسي ارشد از دانشگاه شهيد بهشتي است. به یادگیری زبان های مختلف علاقه زیادی دارد، از همین رو زبان انگلیسی را از 5 سالگی شروع کرد و ايتاليايي را هم در مدرسه ايتاليايي تهران آموخت. ادبیات، موسیقی و عکاسی بزرگترین و جدی ترین علایق او هستند و از هر فرصتی برای پرداختن به آنها استفاده می کند. علاوه بر این، طرفدار جدي ماجراجويي و كشف موضوعات تازه است. این علاقه از ترجمه هايش در زمينه هاي گوناگون به چشم می آید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *