جشن آذرگان
بامیلو بلاگ / گوناگون / جشن آذرگان، گرامیداشت «آذر»، ایزد نگاهبان آتش
راهنمای خرید بامیلو بلاگ

جشن آذرگان، گرامیداشت «آذر»، ایزد نگاهبان آتش

ایرانیان باستان روز نهم آذرماه را به سبب هم نامی روز و ماه به نام ایزد «آذر» فرخنده دانسته و آن را «جشن آذرگان» می‌نامند. نیاکان پاک سرشت ما، هر روز را به یک نام می‌خواندند و در هر ماه، به یمن هم نامی روز و ماه، جشنی برپا می‌کرده اند که با آئینی ویژه، بزرگداشت نیکی و نیز شکرگزاری به درگاه اهورامزدا بوده است. نهمین روز از ماه آذر نیز به همین سنت، آذر روز نام دارد که ایرانیان باستان آن را «آذرجشن» یا «جشن آذرگان» نامیده و با آئینهای ویژه خود گرامی می‌داشتند.

آتش و نگاهبانش «آذر»

آتش و نگاهبانش «آذر»

فردوسی کشف آتش را به دوره پیشدادیان و زمان هوشنگ، هزاره ها پیش از ظهور اشو زرتشت نسبت می دهد، چنان که روزی هوشنگ در دامنه کوه ماری دید و سنگ بر گرفت و به سوی مار انداخت و مار فرار کرد، اما از برخورد سنگ ها جرقه ای زد و آتش پدیدار شد. کشف آتش بدون شک سرآغاز دگرگونی زندگی بشر بود و بشر به منظور حفظ این نعمت ارزشمند، آتشکده بر پا کرد تا از این عنصر حیاتی محافظت نماید. اما ایرانیان از دیرباز، حتی پیش از ظهور اشو زرتشت، آتش را گرامی داشته و بنا بر باوری دیرین، آن را جانشین خورشید روی زمین می‌دانستند، چرا که گرما و زندگی را در جان هستی جاری می‌سازد و با روشناییش، جان و دل آدمی را روشنا می‌بخشد.

آریاییان آتش را واسطه میان خداوند و مخلوق می‌دانستند و از همین روست که برای شعله مقدسی که با چوب عود و کندر در آتشکده ها، همیشه فروزان نگاه می داشتند احترام و ارزش خاص و مقدسی قائل بودند. بدیهی است که این ارزش و احترام ویژه را نباید با آتش پرستی اشتباه گرفت چرا که ایرانیان از آغاز، یکتاپرست بوده اند و آتش را گرامی می‌دارند، چرا که آن را مظهر ربانیت، و شعله اش را یادآور فروغی ایزدی می پنداشتند. آنها معتقدند آتش، نشانه آشکار حضور اهورامزدا است که از آسمان، فرود آمده و بر ضد دیوان و ستمگران می‌جنگد. به همین سبب در کتاب مقدس زرتشتیان، اوستا، سروده هایی در ستایش آتش و خورشید آمده است.

اوستا از ۵ گونۀ آتش (آتَرش یا آتَر در زبان اوستایی) یاد می‌کند؛ نخست آتش بزرگ که به «آتش بهرام» مشهور بوده و در آتشکده ها نگهداری می‌شده است، دوم «آتش درون» که در بدن جانوران و کالبد آدمی پنهان است، سوم، آتشی است در دل گیاهان و درختان که مولد حیات در گیاهان است و چهارمین آتش، آتش نهفته در دل ابرهاست که به هیئت آذرخش از دل آسمان بیرون می‌جهد و آتش پنجم، آتش ایزدی است که در عرش جاودان و در برابر اهورامزدا قرار دارد.

بر اساس این آموزه ها، آتش زندگی به تمامی عناصر طبیعت هدیه داده شده است تا در پرتو آن، زندگی کرده و به سوی بنیان ایزدی و سرشت مینوی پاک خود قدم بردارند.

«آذر ایزد» در اوستا، ایزد نگهبان آتش و فروزۀ اهورامزداست که در بسیاری از نیایشها ستوده شده و این خود گواهی بر مقام والای او در نزد ایرانیان است. همچنین او را به سبب اهمیتی که دارد، پسر اهورامزدا می‌خوانند. آذر ایزد، نگاهبان آتش است و از فروغ ایزدی بر روی زمین محافظت می‌کند و در نتیجه مقام والای خود، در زمرۀ امشاسپندان قرار دارد. همچنین روز نهم هر ماه و ماه نهم هر سال خورشیدی به نام این ایزد است و آذر روز از آذرماه را در زمان باستان جشنی می‌گرفتند که به «آذرجشن» مرسوم بوده‌است.

جشن آذرگان در گذر زمان

عنصر آتش در جشنهای ایرانیان همواره نقش پررنگی داشته است؛ از جشن سده گرفته تا چهارشنبه سوری و سایر آئینها، آتش جایگاهی ویژه دارد. آذرگان، دومین آذر جشنی است که قدیم‌ها در اواخر زمستان برگزار میشده است. آذر جشن اولی به نام شهریورگان در چهارم شهریور در اوایل زمستان برگزار میشد و از آنجایی که در طول سالیان جابه جایی تقویمی رخ داده است، امروزه آذرگان در فصل پاییز و تقریبا اوایل فصل سرما برگزار می‌شود.

ابوریحان بیرونی در مورد این جشن می‌نویسد: «رسم است که در این روز خود را با آتش گرم کنند، زیرا این ماه آخرین ماه زمستان است و سرما در پایان فصل سختتر و حادتر می شود. این جشن آتش است و به نام فرشته موکل بر همه آتش‌ها چنین خوانده شده است و زردشت فرمان داده که در این روز به آتشکده‌ها بروند و در کارهای جهان به مشورت بپردازند.»

پیشینیان ما که از هر فرصتی برای برپایی جشن و نیایش و شکرگزاری از ایزد استفاده می‌کردند، این روز را با آئینهای ویژه ای برگزار می‌نمودند. ابتدا آتشکده ها را نظافت کرده و آذین می‌بستند. لباس پاک و نو پوشیده، در خانه ها و بر بامها آتش روشن کرده و با شادی، به خواندن دعا و نیایش می‌پرداختند و به دور سفره ای آیینی که با خوراکیهای گوناگون در آتشکده ها بر پا شده بود، جمع می‌شدند. یکی از نیایش‌هایی که در آذر روز هر ماه و از جمله در آذر روز از آذر ماه خوانده می‌شود، آتش نیایش است که پنجمین نیایش از پنج نیایش خرده اوستا است. در جشن آذرگان نیز بخشهایی از این نیایش توسط موبد خوانده می‌شد. به هنگام جشن، روی آتش چوب‌های خوش‌بو گذاشته و به مناسبت شروع سرما، از آتش روشن در آتشگاه، هرکس مشعلی به خانه برده و آتش تا پایان زمستان در خانه‌ها روشن بود و از آن به دقت محافظت می‌کردند تا نه خاموش شود و نه خللی در آن پدید آید، چرا که آن را خجسته و خوش یمن می‌دانستند.

این جشن نیز همانند سایر جشنهای باستانی ما در گذر زمان دستخوش تحولات و نیز بی توجهی هایی شده است، اما هنوز هم در مناطقی از ایران که  آتشکده ای برپاست، آیینهای مربوط به این روز توسط هموطنانمان انجام می‌شود. از جمله در آتشکده ورهرام یزد، زیارتگاه شاه مهر ایزد کرمان، آتشکده آناهیتا در کرمان، آتشکده آتشگاه اصفهان و آتشکده نیاسر.

زرتشتیان در این جشن، اغلب با لباس آراسته و تمیز به آتشکده و آدریان می روند، نیایش های روزانه خود را انجام می دهند و سپس با همکاری موبد و با سرایِش آتش نیایش، جشن آذرگان را گرامی می دارند.

این مطالب را نیز بخوانید

نویسنده: کاملیا کوثری

کاملیا فارغ التحصیل رشته مترجمی زبان فرانسه در مقطع كارشناسي ارشد از دانشگاه شهيد بهشتي است. به یادگیری زبان های مختلف علاقه زیادی دارد، از همین رو زبان انگلیسی را از 5 سالگی شروع کرد و ايتاليايي را هم در مدرسه ايتاليايي تهران آموخت. ادبیات، موسیقی و عکاسی بزرگترین و جدی ترین علایق او هستند و از هر فرصتی برای پرداختن به آنها استفاده می کند. علاوه بر این، طرفدار جدي ماجراجويي و كشف موضوعات تازه است. این علاقه از ترجمه هايش در زمينه هاي گوناگون به چشم می آید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Share This